Sunday, September 15, 2013

Speakup ( American shing gyim lailen )


  ဒီတစ္ပါတ္ေတာ႕ေန႕စဥ္ၾကံဳေတြ႕ေနရတဲ႕အေမရိကန္ယဥ္ေက်းမႈေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးအေၾကာင္းတင္ျပေပးခ်င္ပါတယ္ 
              ဒီေဆာင္းပါးကိုေရးဖုိ႕ျဖစ္လာတဲ႕အေၾကာင္းရင္းက ရုိးရွင္းပါတယ္  လူကိုဦးစားေပးတဲ႕စံနစ္ ကို အကြ်မ္းမဝင္ေသးတဲ႕ျမန္မာတစ္ေယာက္အဖို႕ အေမရိကားမွာ ရုန္းကန္ရတာ စိန္ေခၚမႈေတြၾကီးမားလွတယ္ဆိုတာကေတာ႕ အထူးေျပာစရာလိုမယ္မထင္ပါ ၊မရိုးႏုိင္ေအာင္ဘဲ မတူတဲ႕အေတြ႕အၾကံဳမ်ားက ေန႕စဥ္နဲ႕အမွ်ပါ  အမိျမန္မာႏိုင္ငံက ဒီမိုကေရစီလမ္းစဥ္ကိုေရွ႕ရွႈေလ်ွာက္လွမ္းေနျပီမို႕လို႕လူမႈအေျချပဳ ယ်ဥ္ေက်းမႈ ကို မလဲြမေသြသင္ယူသင္႕တယ္လို႕ ခံယူမိတာေၾကာင္႕ ေလ႕လာၾကံဳဆံုခဲ႕သမွ်ကိုျပန္လည္ေဖာက္သည္ခ်လုိပါတယ္ 


လူျဖစ္တည္မႈ ( Humanity )

          စတိုးဆိုင္မွာ ေစ်းဝယ္ျပီးေငြရွင္းဖုိ႕ေစာင္႕ဆိုင္းေနရတဲ႕အခါမ်ိဳး နဲ႕ ေဆးခန္းေကာင္တာမွာေစာင္႕ရတဲ႕အခါမ်ိဳးမွာကိုယ္အလွည္႕အရင္ျပီးေအာင္ ေနရာမလုၾကပါ  ကုိယ္ေရာက္ေနတဲဲ႕ေနရာပတ္ဝန္းက်င္မွာေတြ႕တဲ႕သူေတြကို “ Are you in line ? “ လုိ႕လွည္႕ေမးတာေတြ႕ရေတာ႕ ပထမတုန္းက နားမလည္လို႕ အူေၾကာင္ေၾကာင္ျဖစ္သြားရပါတယ္  မသိလိုက္ဘာသာသူတပါးကိုအလွည္႕ေက်ာ္မိသြားမွာစုိးရိမ္လို႕  သင္ အလွည္႕ေစာင္႕ေနတာလား  လို႕ ယဥ္ေက်းစြာေမးတာလို႕ ေနာက္မွနားလည္မိပါတယ္ မရည္ရြယ္ဘဲ မိမိ က အလွည္႕ေက်ာ္မိသြားရင္လဲ အေမရိကန္လူမ်ိဳးေတြ သိပ္ရွက္ၾကတယ္  ကိုယ္႕ေရွ႕မွာ သူမ်ားကအလွည္႕ေက်ာ္သြားရင္လဲ တန္းစီေနသူမ်ားအားလံုးျငိမ္မခံပါ ၊  လွမ္းတားၾကတယ္ ၊ တန္းတူညီမွ်အခြင္႕အေရး ( Equal Chance ) ကို လူအမ်ားတူညီစြာလက္ခံထားၾကပါတယ္ ။

          ဒီႏိုင္ငံကလူေတြက စည္းကမ္းရွိတယ္ လို႕ တရားေသမေျပာလိုပါ ၊ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာလည္းစည္းကမ္းရွိတဲ႕သူေတြအမ်ားၾကီးပါ ၊အမွန္က  ျပဌာန္းထားျပီးသား ဥပေဒကို ဒီႏိုင္ငံသားေတြ လိုက္နာလို႕ ပိုတုိးတက္ၾကတာပါ ၊ ဒီလိုလိုက္နာရန္ကိစၥမ်ားကို တကူးတက ဘယ္သူတစ္ဦးတစ္ေယာက္ကမွ လိုက္လံသင္ၾကားေပးတာမရွိပါဘူး ၊ ကားမရပ္ရဆိုတဲ႕ေနရာမွာမရပ္တာမ်ိဳး ၊ အေရးေပၚလူနာတင္ကား (သို႕မဟုတ္ ) ရဲကား ဥၾသဆြဲျပီးေမာင္းလာရင္ အသံၾကားတာနဲ႕ ကားကို လမ္းေဘးခ်ရပ္တာမ်ိဳး ၊ ကားလမ္းျဖတ္ကူးသူေတြ႕ရင္ ၁၅ ေပ အကြာအေဝး ကတည္းက ကားအရွိန္ေလွ်ာ႕ျပီးရပ္ေပးတာမ်ိဳးကို ေမာ္ေတာ္ကားလုိင္စင္ေျဖဖုိ႕က်က္ရတဲ႕စာထဲမွာ တခါတည္း ပါျပီးသားပါ ။

                  ေဆးရံု ေဆးခန္း နဲ႕ လူအမ်ားဧည္႕ၾကိဳေကာင္တာ ( Front Desk ) ေတြမွာ ပုိးသတ္လက္သန္႕စင္ရည္ ( Hand Sanitizer ) ညွစ္ဗူးေလးေတြ ခ်ထားေပးပါတယ္ ၊ အဲဒါကလဲ ေရာဂါပိုးျပန္႕ပြားမႈမရွိေအာင္ ေဆးရံု ေဆးေပးခန္း ဝန္ေဆာင္မႈ က်င္႕ဝတ္အရ လြန္စြာဂရုစိုက္ေၾကာင္း လူျမင္ကြင္းမွာ အတိအလင္း ေၾကျငာေပးထားတာ ေတြ႕ရပါတယ္ ။

                     ေရွာ႕ပင္းေမာေတြမွာ ေစ်းဝယ္လက္တြန္းလွည္းငယ္မ်ားကို သတ္မွတ္တဲ႕ေနရာမွာျပန္ထားေပးၾကတာမ်ိဳးက်ေတာ႕ ဆိုင္ကခ်မွတ္ထားတဲ႕ ( Please Return Shopping Cart Here ) ဆိုတဲ႕စည္းကမ္းကိုုလိုက္နာတာပါ ။

                    မက္ေဒၚနယ္ လို KFC လို အသင္႕စား ( Fast Food ) ဆိုင္မ်ိဳးမွာ ထုိင္စားျပီးရင္ ကုိယ္႕ခံုကိုယ္ျပန္သန္႕ရွင္းေရးလုပ္ေပးခဲ႕ၾကပါတယ္ ၊ ေလယ်ာဥ္ထုိင္ခံုအတက္အဆင္းေတြမွာ ကုိယ္႕ေရွ႕ကလူျပီးမွ ေနာက္ကလိုက္ထြက္ၾကတာပါ ၊ ဒီလို လူမႈေရးက်င္႕ဝတ္  မ်ားကိုေတာ႕ လူၾကီးမိဘ နဲ႕ ပတ္ဝန္းက်င္က လက္ဆင္႕ကမ္းသင္ၾကားေပးၾကပါတယ္ ။ လိုက္နာသူမ်ားတဲ႕အတြက္ စံနစ္တစ္ခုက မေအာင္ျမင္ဘဲမေနပါဘူး ။

                   စည္းကမ္းမလုိက္နာသူေတြကို ဘယ္လိုလုပ္မွာလဲ ? ဒါကလဲ ေမးစရာတစ္ခုပါဘဲ  လူတိုင္းစည္းကမ္းလိုက္နာေအာင္လုပ္လုိ႕မရေပမဲ႕ စည္းကမ္းေဖာက္ဖ်က္ရင္ ေစ်းၾကီးၾကီးဒဏ္ေငြေဆာင္ခိုင္းထားပါတယ္  အေမရိကားမွာ အစစအရာရာ ေစ်းမသက္သာပါဘူး 


          ပြင္႕လင္းျမင္သာမႈ ( Transparency )

                အေသးအဖြဲကအစ လမ္းညႊန္ဆိုင္းဘုတ္ေလးမ်ား ျပထားေပးၾကပါတယ္  ဥပမာ လမ္းျပင္ေနသည္ လမ္းလႊဲမွေမာင္းပါ”  ( Detour -  Road Work Ahead ) ဆုိတာနဲ႕ ခလုတ္မတုိက္မိေအာင္ ပလက္ေဖာင္းမညီညာပါ “ ( Uneven Pavement ) ဆုိတာမ်ိဳးပါ  ဒီလိုေၾကျငာထားဖုိ႕လံုေလာက္္တဲ႕အေၾကာင္းရင္းရွိပါတယ္  ျမိဳ႕နယ္ျမဴနီစီပယ္ ( သို႕မဟုတ္ )ေဆာက္လုပ္ေရးကုမၸဏီ က သူတို႕သတိမေပးလို႕ လူထိခို္က္ဒဏ္ရာရမႈရွိရင္ တရားစြဲခံရျပီဆိုရင္ ေလ်ာ္ေၾကးက အဆမတန္ေပးရတာပါ ၊ ေနာက္ျပီး စတိုးဆုိင္  ေရွာ႕ပင္းေမာေတြမွာ ၾကမ္းျပင္ေပၚေရဖိတ္က်ထားတယ္ဆိုပါစုိ႕  သန္႕ရွင္ေရးလုပ္ျပီးသြားလို႕ေကာင္းသြားရင္ေတာင္ သတိထား  ၾကမ္းျပင္စိုေနသည္ “( Caution – WET FLOOR ) ဆိုတဲ႕ လူလဲက်ေနတဲ႕ပံုေလးပါတဲ႕ဆုိင္းဘုတ္အေထာင္ျပားေလးမ်ားလမ္းေပၚမွာခ်ထားေပးပါတယ္  ေစ်းဝယ္ လမ္းသြား လမ္းလာမ်ား  ေခ်ာ္လဲမက်ေအာင္လို႕ပါ ကားအျမန္ႏႈန္းေရဒါျဖင္႕စစ္ေဆးေနသည္
 ( Speed Checked by Radar ) ဆိုင္းဘုတ္မ်ားလဲ မၾကာခဏ ေတြ႕ရပါတယ္  သတ္မွတ္မိုင္ထက္အျမန္ေမာင္းတဲ႕ကားကုိရဲကဖမ္းရင္ ေမာင္းသူဒရုိင္ဘာက  လမ္းမွာေၾကျငာထားလို႕ဖမ္းတာလား  လို႕ ေစာဒက တက္ခြင္႕ရွိတာ ဒီမိုကေရစီ အခြင္႕အေရးလို႕အေမရိကန္ႏို္င္ငံသားမ်ားက ယံုၾကည္ၾကပါတယ္  ဖမ္းတဲ႕ရဲကလဲ သူဘယ္လိုတုိင္းတာလို႕ဘယ္ေလာက္အျမန္ႏႈန္းပိုေမာင္းေနတာကိုေတြ႕ရွိတယ္ဆိုတဲ႕သက္ေသျပျပီး ေဗာက္ခ်ာျဖတ္ အေရးယူရပါတယ္  အေဝးေျပးလမ္းမွာလမ္းညႊန္ဆိုင္းဘုတ္ေတြက ကိုယ္သြားလိုတဲ႕ေနရာကိုေရာက္ေအာင္ညႊန္ျပေနၾကသလို မလုပ္ရမွာေတြကိုလဲတားျမစ္ေပးၾကပါတယ္    


ကုန္ပစၥည္းသတိေပးခ်က္ ( Product Warning and Safety Work Place )

                    ရွပ္အက်ၤီထည္႕တဲ႕ရုိးရိုးပလပ္စတစ္အိတ္အၾကည္ေပၚမွာ ကစားစရာမဟုတ္ပါ “ ( This is not a toy )လို႕သတိေပးေၾကာ္ျငာထားတာေတြ႕ဖူးပါတယ္  ဝယ္ယူသြားသူရဲ႕ ကေလးထိခိုက္မႈမရွိေအာင္ သတိေပးတာ လိုတာထက္ပိုတယ္ထင္ေကာင္းထင္ပါလိမ္႕မယ္  လည္ပတ္ေနတဲ႕စက္ယႏၱရား - ဥပမာ တြင္ခံု ( Machine Shop ) နဲ႕အလုပ္လုပ္သူကို လုပ္ငန္းခြင္အႏၱရယ္ကင္းမ်က္မွန္ ( Safety Glasses ) မတပ္မေနရ ပါ ၊ ခြ်န္ထက္ေသာအရာဝတၳဳနဲ႕အလုပ္လုပ္တဲ႕ အလုပ္ခြင္ - ဥပမာ ပံုေလာင္းစက္ ၊ ဖိစက္ ၊ ပံုႏွိပ္စက္ ေတြမွာ ( Sharp Edge – Watch Your Fingers ) စာတန္းပါ သတိေပးဆိုင္းဘုတ္မ်ား မရွိမေနရပါဘဲ ပူတဲ႕မ်က္ႏွာျပင္ရွိတဲ႕လုပ္ငန္းခြင္မွာလဲ ( Hot Surface - Do Not Touch ) လို႕ ျပထားပါတယ္  ဒီကုန္ပစၥည္းသတိေပးခ်က္မ်ားကုိသတိထားမလိုက္နာဘဲ အႏၱရယ္က်ေရာက္ခဲ႕ရင္ေတာ႕ ထုတ္လုပ္သူ ( သို႕မဟုတ္ ) လုပ္ငန္းခြင္ က တာဝန္ယူေျဖရွင္းေပးမွာမဟုတ္ပါဘူး 


လူ႕အခြင္႕အေရး ( Human Rights )

                    တရားခံကို ဖမ္းမိတဲ႕ရဲေတြရဲ႕တာဝန္က မာရန္ဒါအခြင္႕အေရး” ( MARANDA RIGHT ) ပါ အခ်က္အလက္မ်ားကိုရြတ္ဖတ္ျပရပါတယ္  အဲဒီအခြင္႕အေရးစာတမ္းထဲမွာ () မည္သို႕မ်ွမထြက္ဆုိဘဲ သင္ေနလို႕ရသည္ (  )သင္ယခုေျပာသမွ်ကိုတရားရံုးတြင္ဆန္႕က်င္ထြက္ဆိုႏိုင္သည္ (  ) ေရွ႕ေနေရွ႕ရပ္ျဖင္႕ေျဖဆုိခြင္႕ရွိသည္ (  ) ေငြေၾကးမတတ္ႏိုင္ပါကသင္႕ဆႏၵရွိလ်ွင္ ေရွ႕ေနငွားရမ္းေပးမည္ (  ) အထက္ပါအခြင္႕အေရးမ်ားအရ မည္သည္႕ေမးခြန္းကိုမွ်မေျဖဆုိဘဲ သင္ ေနႏိုင္သလိုမည္သည္႕ထြက္ဆိုခ်က္ကိုမွ်မေပးဘဲ ေနႏိုင္သည္ စတဲ႕ အခ်က္ (  ) ခ်က္ ပါဝင္ပါတယ္  ရွင္းျပတာကိုနားလည္သလား ?  နားလည္ရင္အခု ကြ်န္ေတာ္တုိ႕ကိုစကားေျပာဖုိ႕ဆႏၵရွိျပီလား လို႕ ရဲက ေမးရတာပါ  နည္းနည္းေတာ႕ထူးျခားသလုိျဖစ္ေနေပမဲ႕ အေမရိကန္မွာေနထုိင္သူမ်ား တေျပးညီအခြင္႕အေရးရၾကပါတယ္ 

                 တနည္းအားျဖင္႕ အမ်ားျပည္သူသိရွိေအာင္ ရွင္းျပ ညႊန္ျပေပးၾကတဲ႕ အေလ႕အထ က အခုမွ ရွိလာတာမဟုတ္ၾကပါ လူမ်ိဳးေပါင္းစံုေနထိုင္ျပီး မတူကြဲျပားတဲ႕ ျပသနာေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကို ေက်ာ္ျဖတ္ေျဖရွင္းျပီးရလာတဲ႕ လူသားအရင္းအျမစ္အသီးအပြင္႕ေတြပါ လက္ရွိအသံုးဝင္ အသံုးတည္႕ေနတဲ႕ ဥပေဒ ကို လူ႕အသက္ေပါင္းမည္မွ်ေပးဆပ္ခဲ႕ျပီးေရးခဲ႕ရသလဲဆိုတာကိုေတာ႕ ဘယ္သူမွ်မသိႏိုင္ပါ ဒါေပမဲ႕ ဒီမိုကေရစီ စံခ်ိန္စံညႊန္းပါအခ်က္အလက္မ်ားကို ဥပေဒလို႕ သတိမထားမိဘဲေန႕စဥ္က်င္႕သံုးယ်ဥ္ေက်းမႈကိစၥတစ္ရပ္ျဖစ္ေအာင္ညင္သာစြာေျပာင္းလဲေပးႏိုင္တဲ႕ အေမရိကန္လူထုေခါင္းေဆာင္ေတြကိုမခ်ီးက်ဴးဘဲမေနႏိုင္ပါ လူအမ်ားအလုိရွိတဲ႕ အျမင္တူညီမႈတစ္ခု ကို အမ်ားစုရဲ႕အားနဲ႕ ေျပာင္းလဲယူရတဲ႕ သာဓကေတြ အေျမာက္အမ်ားပါ  အခ်ိန္လိုတယ္” ( It Takes Time ) လို႕ ေျပာေနမယ္႕အစား  ယခုျပင္ရေအာင” ( Let’s Make Change ) လို႕ စတင္ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲခဲ႕တဲ႕ျပည္သူလူထုအင္အားကို အားက်နမူနာယူျပီး ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ေန႕စဥ္က်င္႕သံုးသင္႕ေသာ ယဥ္ေက်းမႈေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးေကာင္းမြန္တိုးတက္ေရးကို အစဥ္ေမွ်ာ္လင္႕လ်က္ …. 


ကိုညီညီ-ေတာင္ၾကီး

No comments:

Post a Comment